HIVANG ARKEOLOGI NOKITO ID KUANGOH

 

KENINGAU: Iso po vagu hivang arkeologi id lahan Kuangoh, uvang Bingkor, boogizan kotonobon do pogun Sabah, i kikotumbazaan pinopoopi bakaang togumu kisusuzan guuguhu.

Minoboos i Potunud Ponoizukan Arkeologi Global Univositi Sains Malaysia (USM), Prof. Dr. Mokthar Saidin do hivang arkeologi id kinoizonon diti nopo nga noihaan di toun 2009 id siibo Projik Arkeologi Kotonobon Sabah, i buu’anon di Jaffrey Abdullah.

“Binuzu kinokitanan diho, okito tokou o Kotonobon Sabah do ogumu kahansanan id kaganaan arkeologi,” ka di Mokthar kuminaa media id hivang arkeologi Bingkor, kiikila 15 kilometer mantad doid di koniab.

Ka disido, asil kino’iuman diho, notimpuunan nosomoan ogumu kavo bakaang vatu Paleolitik (Kohimpupuunon Timpu Vatu) id posoihi uvang diti.

Tuminimpuun mantad diho no ka disido, iso hivang arkeologi do noihaan om tinimpuun di ko 9 vuhan Kohimo nakatahib do mongukad id hivang Bingkor do pinapanau om opupusan ontok ko 29 vuhan Kohimo.

Ka disido, id suang timpu opod tadau nakatahib, nokosoomo o boogizan mononoizuk mantad Hongkod Ponoizukan Arkeologi Global USM miampai do Koupisan Muzium Sabah iso bengkel toi hivang panadaan bakaang vatu Paleotilik id kinoizonon nokomoi.

“Kivaa kakamot panadaan bakaang vagu miaga do vatu paandatan (anvil), vatu poimpaan (core) om vatu pongumpok (hammertone) miampai do kalaja noohu (debitage) om nogi piipio bakaang vatu miaga do vatu ponotok (chopper) om kinababakan bakaang (flake tool),” ka di Mokthar.

Ka disido, popokito iti do kivaa tuhun kohimpupuun po haid do doiti i monoodo kakamot vagu dioho i kakaal kivaa om au po nakasou.

Minoboos isido do pongihaan timpu dino kakaal au po nakapanau tu momoguno iho ponoizukan di hobi osoihi.

Sundung tu do poingkuo po ka disido, kinosomoan diti nopo nga kiguno kozo tu popointahang nogi iho do kounalan Kotonobon Sabah kumaa doid ponoizukan Paleotilik, okon noopo ko montok pomogunan Malaysia diti nga nogi id nazatan vinoun.

Pinopoiho i Mokthar do poguhui toun 2009, kogumuan data susuzan guuguhu do Sabah nopo nga nosoomo id boogizan kohisanon miaga di hivang Mansuli i kikotumbazaan kivaa di 235,000 toun nakatahib, hivang Gua Samang Buat 46,000 toun nakatahib, id Lahad Datu om hivang Bukit Tengkorak 5,000 toun nakatahib id Semporna om piipio kinoizonon di boogizan kohisaon Sabah.

Naamot diho, minoboos i Potunud Muzium Sabah, Joanna Kitingan, kinosomoan hivang arkeologi Bingkor diho nopo nga popokito po vagu boogizan Kotonobon Sabah, hobi no id uvang Keningau, okon noopo ko id pomogunan Malaysia diti nga nogi id pototongkop vinoun.

Ka dosido, adadi nogi iho susuzan di kiguno om popointahang do uvang diti nizonon do tuhun mantad po di Kohimpupuun Timpu Vatu.

Suvai diho ka dosido, aanu nogi iho dodizon arkeo-kotombuhuzan id timpu mikot songian do poimogonon sabaafi iso hivang id siibo do Koupisan Muzium Sabah.

Ontok ponogi diho do tiinu ka dosido, kapamagazat iho hobi ginumu tutumombuhui om insan-insan kapanaak kohiadon di tavasi kumaa ontodonon ekonomi do mogiigizon, hobi no id kampung ngaavi di pointoning.

 
By : Di MARUTIN ANSIUNG
 
New Sabah Times