Polinta natagan monoodo ponoizukan tosoihi montok papantantu kavo tanom di kosudong

 

KOTA KINABALU: Minangatag id bagas Vovozoon Montili Sabah, i Datuk Harris Mohd Salleh kumaa do kopolintaan pogun Sabah mooi monoodo ponoizukan posoihi montok papatantu kavo pomutanaman di kosudong do tonomon id iso uvang.

Minoboos isido do suvai ko piasau mamau, gata, paai om koko, ogumu po vagu do tanom suvai di kosudong do tonomon tu Sabah nopo nga kivaa tana di tahaab montok tuduvan pomutanaman om kivaa kahansanan montok pobuuon.

Mantad diho, ahansan isido do kopolintaan, kaampai no Univositi Malaysia Sabah (UMS) do kaanu papapanau iso ponoizukan posoihi doid savi avi undovoon ikonomi habus kakadazan, kaampai no kotundaan di kivaa po.

“Kopogisusauvazan kavo asil tinanom miaga do tuva uva om susumuni harba nopo nga miho dodizon kumaa doid kavo ngaavi produk pomutanaman di aiso gontob dino montok kogunaan do tuhun om tazam, om nogi tazam gompi.

“Nung kogompit o kopolintaan muzu diti om kahantoi mogovit do mogigizon habus kakadazan songovian gumompit tumoguvang tundoonok, mantad diho do pomounan ontodonon pomutanaman di kivaa vinakas mimang buu do aanu poonjulon miampai kikahantazan, kotihombus do kopongingkudi pongudalan taakanon di soginumu RM30 bilion tikid toun,” ka disido.

Minoboos isido diti di ontok pinopobuzu boos booson om Syarahan Tokoh Pertanian Siri 1/2008 om kinopotimpuunan do Abaabazan Intership Pomutanaman, i pinaanjul do Sikul Pomutanaman Lestari UMS, id Hintuun Resital univositi nokomoi do doiti di koniab.

Harris, isido ponogi Poniikon do Gaya Group of Companies, minoboos do maza ponoizukan posoihi om poingangkub diho, kaanu o kopolintaan papadahin savi avi data ngaavi nokomoi kumaa doid palan haang di totootopot poingompit montok monunda do uvang habus kakadazan.

“Ontok ponogi diho, kaanu mongunsub do tuhun mogigizon habus kakadazan do monoimo tundoonok om songovian muzu doid koponouidongan pomounan ontodonon pomutanaman di kivaa vinakas mimang buu om tinaan vinakas,” ka disido.

Ka vagu disido, songian o ponoizukan posoihi miaga diti do poonjulon, pointantu no iho do kaanu papatantu polisi om abaabazan di kosudong montok potitikid uvang.

“Mantad diho, kaanu tokou do mongintong kobuuon id uvang habus kakadazan, okon noopo ko mantad kaganaan projik infrastruktur miaga do sikul ngaavo om kolinik ngaavi kampung nga koonuan do mogigizon habus kakadazan nga kotihombus nogi mingkavas.

“Nung aiso do asil pomutanaman komersial di kivaa vinakas kataan, mantad diho do lompu do ‘pongindopuan pomutanaman’.

Tumanud vagu disido, Sabah nopo nga pogun pomutanaman tu kivaa tana pomutanaman di tahaab, mantad diho do timpu touvi do Sabah nopo nga poinvihiu doid kaganaan pomutanaman.

“Ontok di kohimpupuun 1980’dan, nointutunan do kopolintaan di ontok diho o 906,300 ikal tana kopolintaan montok pogibobogizon kumaa doid 60,000 layat Sabah di aiso tana, sohinaab do 15 ikal songuhun.

“Poingkuo po nga ahal diti au nakapanau do kopolintaan pogun Sabah di suminusuut,” ka disido.

Ka vagu disido, sabap koiso do nookuo o mogigizon habus kakadazan do au popokito kogompitan miamga potihombus om kotoundaan monoimo tundoonok montok popoingkavas ningkokoton kopoposizon dioho nopo nga sabap no do ponginsomokan di aiso vaza i pinaanjul do kopolintaan doid kapanadaan polisi ngaavi om kopoonjulan projik.

“Suvai diho, nakasabap nogi iho do okudi sokodung mantad pomounan ngaavi kinoizonon om mogigizon miampai songovian dino,” ka disido.

Di poguhui diho, minoboos i Timbang Canselor UMS, i Prof Datuk Dr. Kamaruzaman Haji Ampon do id pinosou do kopolintaan, nonuan o UMS kopoobian soginumu RM230 lizong montok pasa koiso id suang Palan Malaysia Kosizon (RMK-9) om fasa koduvo id suang RMK-10 montok monunda abaabazan pomutanaman id kampus kavavagu laan Sandakan.

Kampus kavavagu diho id kinoizonon hivang ‘Hub Pendidikan Sandakan’. Pamavaahan Sikul Pomutanaman Lestari (SPL) Sandakan diho potimpuuno do vuhan kosizam toun diti.

“Kopongukaban do SPL id pogun Sabah diti nopo nga sabaagi iso tanda di pointahang do koiho o kopolintaan do kounalan om kahansanan di tahaab doid kaganaan pomutanaman.

“Mantad diho do mositi o SPL do asabi miampai mogisusuvai tundoonok id kaganaan pomutanaman, vookon dino nopo nga timbaazan do global om liberalisasi piadagangan, koinsavaton gatang petroleum, kokudian vinakas pakakalaja, koinsavaton kos kopohobusan pomutanaman, kosimbanon koozuvan tavan, kokudian vaig om tana di othuub, kozomutan sandad posoihi om kahansanan kumaa doid subsidi.

Ka vagu disido, suvai ko popoimbuhai vinakas tabaa doid kaganaan pomutanaman, mimang nogi o UMS do monguhan ahal om kobohingkaangan di otoguvang id kaganaan pomutanaman id pogun Malaysia diti.

“Monuu zou do SPL mooi do papapanau pisokodungan miampai kotinanan om oginsi di kogompit doid kotundaan pomutanaman, ponoizukan om kopomododizan komersial, kaampai no kokobunan ngaavi swasta montok popouhan do mahasiswa do papapanau pinghudaan pomounan,” ka disido.

Pason disido diho nopo nga pinohombus di Dekan Sikul Pomutanaman UNS, i Pro Dr. Redzuan Abdul Rahman.

 
By : Di MARRYAN RAZAN
 
New Sabah Times